Ω, Αφελείς Νους!
Μπορείτε να αδειάσετε τις τσέπες αυτού του λαού, όχι όμως και τη μνήμη του!
Αυτός ο λαός έχει βρεθεί σε αδιέξοδο.
Σε οικονομικό αδιέξοδο!
Δεν έχει πλέον χρήματα στην τσέπη του.
Η σύνταξη δεν φτάνει.
Ο ιδρώτας του εργαζόμενου δεν αρκεί για να φτάσει στο τέλος του μήνα.
Οι νέοι ανησυχούν για το μέλλον τους.
Στα σπίτια συζητιέται το βιοποριστικό πρόβλημα, στους δρόμους η ακρίβεια.
Είναι αλήθεια.
Αυτός ο λαός έχει κουραστεί.
Μπορείτε να αδειάσετε τις τσέπες του, όχι όμως και τη μνήμη του!
Διότι αυτός ο λαός έχει σημεία που δεν μπορείτε να τον στριμώξετε.
Έχει όρκους.
Έχει αναμνήσεις.
Έχει πόνο.
Έχει κοινές οικογένειες.
Έχει κοινά τραπέζια.
Έχει κοινή μοίρα.
Έχει κοινή μνήμη.
Έχει αξίες που δεν διαπραγματεύεται ποτέ.
Και όταν χρειαστεί, έχει πληρώσει το τίμημα γι’ αυτές τις αξίες.
Κάθε μέρα και μια νέα ευαισθησία!
Δεν περνά μέρα που να μην ανοίγει ξανά συζήτηση για μια αξία της κοινωνίας.
Μια μέρα η θρησκεία.
Μια μέρα η Δημοκρατία.
Μια μέρα ο Ατατούρκ.
Μια μέρα ο εθνικισμός.
Μια μέρα η κουρδική ταυτότητα.
Μια μέρα η σημαία.
Και δεν αρκεί αυτό…
Μέχρι και μέσω των αθλητικών συλλόγων αναδεικνύονται ευαισθησίες των οπαδών.
Ισλαμιστές, εθνικιστές, Ατατουρκιστές, Κούρδοι…
Οι αξίες όλων συζητιούνται ξεχωριστά.
Μερικές φορές το θέμα γίνεται τόσο έντονο που αναρωτιέται κανείς:
Μετράται πώς αυτός ο λαός αντιδρά σε κάθε λέξη, σύμβολο ή αξία;
Ή μήπως έχουμε αρχίσει να μετατρέπουμε κάθε συζήτηση σε ζήτημα ταυτότητας;
Διότι υπάρχει μια κοινωνιολογική αλήθεια.
Οι άνθρωποι δεν ζουν μόνο με τα οικονομικά τους συμφέροντα. Ζουν και με τις ταυτότητές τους, τις αναμνήσεις τους, τις πεποιθήσεις τους και τα κοινά τους σύμβολα.
Οι μελέτες του κοινωνιολόγου Émile Durkheim για την κοινωνική αλληλεγγύη μας θυμίζουν μια σημαντική αλήθεια: Η κοινωνία δεν είναι απλώς το σύνολο των ατόμων που ζουν σε μια γεωγραφική περιοχή. Οι κοινές αξίες και σχέσεις που τους συνδέουν είναι η βάση της κοινωνικής ζωής.
Γι’ αυτό, η ανάλυση των οικονομικών δυσκολιών μιας κοινωνίας δεν αρκεί για να εξηγήσει όλες τις συμπεριφορές της.
Μπορείτε να διαβάσετε το πορτοφόλι.
Αλλά πρέπει να διαβάσετε και τη μνήμη.
Όσοι δεν γνωρίζουν τον τουρκικό λαό…
Λένε…
Αν γνώριζαν, αυτά τα σχέδια δεν θα πετύχαιναν!
Μήπως όμως πίσω από αυτές τις συζητήσεις υπάρχει εξωτερικός χειρισμός;
Έχουμε συγκεκριμένα στοιχεία για τέτοια παρέμβαση;
Όχι.
Άρα, το να παρουσιάζουμε μια αβάσιμη υπόθεση ως πραγματικότητα δεν είναι δημοσιογραφία.
Όμως έχουμε το δικαίωμα να θέσουμε ένα άλλο ερώτημα.
Πόσο μπορούν να κατανοήσουν την πραγματική δομή αυτής της κοινωνίας όσοι βλέπουν την Τουρκία μόνο μέσα από οικονομικούς δείκτες, πολιτικές εντάσεις και αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Διότι οι άνθρωποι που ζουν σε αυτά τα εδάφη έχουν κοινή ιστορία.
Κοινό πόνο.
Διαφορετικές πεποιθήσεις, ταυτότητες και ιστορίες ζωής.
Αλλά και ανθρώπους που μεγάλωσαν στους ίδιους δρόμους, κάθονται στα ίδια τραπέζια και βοηθούν ο ένας τον άλλον στις καταστροφές.
Ο κοινωνικός ιστός της Τουρκίας δεν αποτελείται μόνο από διαφορές.
Αλλά και από την εμπειρία της συνύπαρξης.
Γι’ αυτό, για να κατανοήσουμε μια κοινωνία, πρέπει να δούμε όχι μόνο τα σημεία που διχάζονται, αλλά και εκείνα που ενώνουν.
Και το πιο σημαντικό…
Όλοι γνωρίζουν τι συμβαίνει!
Κανείς να μην νομίζει πως οι άνθρωποι δεν βλέπουν αυτές τις συζητήσεις.
Τις βλέπουν.
Τις ακούν.
Παρακολουθούν ποιος λέει τι, πότε τίθεται ένα θέμα στην ατζέντα, ποια λέξη πυροδοτεί ποια συζήτηση.
Κάθε σιωπή δεν σημαίνει αποδοχή.
Κάθε σιωπή δεν σημαίνει άγνοια.
Μερικές φορές οι άνθρωποι δεν μιλούν.
Αλλά δεν ξεχνούν.
Το να θεωρεί κανείς τη σιωπή αυτού του λαού αφέλεια είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη υπολογισμού.
Επιπλέον, η κοινωνική σιωπή δεν έχει πάντα την ίδια σημασία.
Κάποιοι σιωπούν γιατί έχουν κουραστεί.
Άλλοι θεωρούν τη συζήτηση περιττή.
Κάποιοι περιμένουν τη σωστή στιγμή για να εκφράσουν τη γνώμη τους.
Κάποιοι υπερασπίζονται το δικαίωμα έκφρασης μιας άποψης με την οποία δεν συμφωνούν.
Αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορούμε να περιορίσουμε την κοινωνία σε μια αντίδραση, μια σκέψη ή ένα πρότυπο.
Εγώ είμαι χίπις, ζω με σκοτεινό μποέμ τρόπο. Πώς γίνεται να θεωρούμαι φασίστας;
Προσθέτω προσωπικά μοτίβα στη φιλοσοφία που πιστεύω.
Ίσως από σεβασμό στον λαό που ζω και χρωστώ πολλά.
Λένε…
«Έφαγα το ψωμί του, δεν μπορώ να προδώσω.»
Αυτό είναι ένα μοτίβο.
Η στάση μου είναι απλώς να μην είμαι αχάριστος και να υπερασπίζομαι τη συλλογική μνήμη αυτού του λαού, ως διανοούμενος που κρατά το στυλό.
Ξέρω καλά και πιστεύω πως…
Ο επόμενος!
Αυτή τη φορά στη σκηνή είναι ο Χαλούκ Μπιλγκίνερ.
Ένας σπουδαίος ηθοποιός.

Ο διάσημος Τούρκος καλλιτέχνης Χαλούκ Μπιλγκίνερ, σε συνέντευξή του το 2014, χρησιμοποίησε τη φράση «Γιατί η ύπαρξή μου να είναι δώρο στην τουρκική ύπαρξη;», η οποία το 2026 επανήλθε στο προσκήνιο και προκάλεσε και πάλι αντιδράσεις.
Στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση…
Ένας καλλιτέχνης που αποτελεί πηγή υπερηφάνειας με τις διεθνείς επιτυχίες του.
Δεν αμφισβητούμε την υποκριτική του.
Αλλά η υποκριτική είναι ένα πράγμα…
Τα λόγια που αγγίζουν τη συλλογική μνήμη της κοινωνίας είναι άλλο.
Συζητάμε ξανά μια συνέντευξη που δόθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2014.
Περίπου δώδεκα χρόνια έχουν περάσει.
Γιατί όμως επανέρχονται αυτά τα λόγια;
Και το πιο σημαντικό…
Δεν είναι σημαντικό τόσο η ημερομηνία που ειπώθηκαν όσο και το πλαίσιο στο οποίο επανέρχονται;
Ο Μπιλγκίνερ στην συνέντευξή του στο περιοδικό OT αμφισβητεί τον όρκο «Ανδımız».
Ρωτά:
«Γιατί η ύπαρξή μου να είναι δώρο στην τουρκική ύπαρξη;»
Τώρα…
Είναι άδικος;
Όχι απαραίτητα.
Κάποιος μπορεί να θέλει να έχει λόγο για την ύπαρξή του.
Μπορεί να αμφισβητεί έναν όρκο που ένα παιδί δεν καταλαβαίνει πλήρως.
Στην εξήγησή του ο Μπιλγκίνερ κυρίως εκφράζει αντίρρηση για το να λένε τα μικρά παιδιά έναν τέτοιο όρκο.
Αν αγνοήσουμε αυτό, θα παρουσιάσουμε ελλιπώς το πλαίσιο των λόγων του.
Το να σκέφτεσαι, να αμφισβητείς και να κριτικάρεις είναι δικαίωμα όλων.
Μέχρι εδώ δεν υπάρχει πρόβλημα.
Όμως…
Μπορούμε να κρίνουμε μια φράση μόνο από τις λέξεις της;
Ειδικά όταν αυτή η φράση έχει χαραχθεί στη συλλογική μνήμη εκατομμυρίων ανθρώπων;
Η σημασία μιας φράσης στο λεξικό και η ιστορική σημασία που της αποδίδει η κοινωνία δεν είναι πάντα η ίδια.
Αυτό είναι το θέμα που με απασχολεί.
Ο Μπιλγκίνερ έχει το δικαίωμα να εξηγεί τις απόψεις του.
Όσοι διαφωνούν έχουν το δικαίωμα να κριτικάρουν.
Αλλά όταν μεταφέρουμε μια φράση που ειπώθηκε χρόνια πριν στις σημερινές συζητήσεις, πρέπει να θυμόμαστε και το πλήρες νόημα και τις συνθήκες της εποχής που ειπώθηκε.
Διότι το να συζητάς μια ιδέα είναι διαφορετικό από το να την παρουσιάζεις αποκομμένη από το πλαίσιο της ως πρόκληση!
Το δικαστήριο αξιολογεί τις δηλώσεις ιδεών με τα δικά του κριτήρια.
Η κοινωνία όμως ερμηνεύει τις ίδιες λέξεις με το ιστορικό και συναισθηματικό της υπόβαθρο.
Πρέπει να μπορούμε να μιλάμε χωρίς να συγχέουμε αυτούς τους δύο τομείς.
Η ιστορία αυτής της φράσης!
«Η ύπαρξή μου να είναι δώρο στην τουρκική ύπαρξη.»
Αυτή η φράση δεν είναι απλή.
Είναι η αυλή ενός σχολείου μιας γενιάς.
Το πρωινό ψύχος.
Το λευκό πουκάμισο.
Η μαύρη ποδιά.
Παιδιά που στέκονται δίπλα-δίπλα.
Και μια φωνή που δεν σβήνει από τη μνήμη ακόμα και χρόνια μετά.
Φυσικά, δεν την ερμηνεύουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Κάποιοι θυμούνται τον Ατατούρκ.
Έναν ηγέτη που αφιέρωσε τη ζωή του στην ανεξαρτησία του λαού του…
Άλλοι θυμούνται τους μετώπους.
Αυτούς που έφυγαν για πάντα…
Αυτούς που θυσιάστηκαν για το έθνος και την πατρίδα…
Αυτούς που έφυγαν μια μέρα από το σπίτι τους και δεν γύρισαν ποτέ…
Αυτούς που αφιέρωσαν την ύπαρξή τους στο μέλλον αυτής της χώρας με το πνεύμα, τη γνώση και τον κόπο τους…
Κάποιοι διαφωνούν.
«Με ποιο δικαίωμα προσφέρεις τη ζωή που σου έδωσε ο Θεός;» λένε.
Είναι αποδεκτό.
Όλα αυτά συζητιούνται.
Πρέπει να συζητιούνται.
Διότι η ελευθερία της σκέψης δεν είναι μόνο να προστατεύουμε τις απόψεις που μοιάζουν με τις δικές μας.
Αλλά το να αμφισβητούμε τη συλλογική μνήμη μιας κοινωνίας είναι διαφορετικό από το να αγνοούμε τις σημασίες που αυτή φέρει.
Εδώ εμφανίζεται μια σημαντική έννοια της κοινωνιολογίας.
Η συλλογική μνήμη.
Ο κοινωνιολόγος Maurice Halbwachs είναι γνωστός για τις μελέτες του που δείχνουν ότι η ατομική ανάμνηση δεν είναι ανεξάρτητη από τις κοινωνικές σχέσεις.
Ο άνθρωπος δεν θυμάται μόνο όσα έζησε ο ίδιος.
Θυμάται όσα του διηγήθηκε η οικογένειά του…
Όσα έμαθε στο σχολείο…
Τις κοινές εμπειρίες της κοινωνίας…
Τα σύμβολα που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Γι’ αυτό, μια φράση που για κάποιον είναι απλή, για άλλον μπορεί να αποτελεί κομμάτι της παιδικής ηλικίας, της οικογένειας ή της ιστορικής του ταυτότητας.
Χωρίς να κατανοήσεις τη μνήμη μιας κοινωνίας, δεν μπορείς να καταλάβεις τις αντιδράσεις της.
Όμως το αντίθετο ισχύει επίσης.
Το γεγονός ότι μια φράση είναι σημαντική για μια κοινωνία δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να κριτικαριστεί.
Ο σεβασμός στη συλλογική μνήμη και η ελευθερία της σκέψης δεν είναι αντίπαλοι.
Μπορούν να συνυπάρχουν.
Αρκεί ο σκοπός της συζήτησης να μην είναι να σιωπήσουμε ο ένας τον άλλον, αλλά να κατανοηθούμε.
Ω, αφελείς νους!
Μην θεωρείτε την κούραση αυτού του λαού υποταγή.
Μην θεωρείτε το βιοποριστικό πρόβλημα απώλεια ταυτότητας.
Μην θεωρείτε τη σιωπή λήθη.
Σε αυτή τη χώρα οι άνθρωποι συζητούν μεταξύ τους.
Μαλώνουν για την πολιτική.
Καβγαδίζουν για το ποδόσφαιρο.
Έχουν διαφορετικές πεποιθήσεις, ιδέες και τρόπους ζωής.
Αλλά ποιο το όφελος να ρίχνουμε συνεχώς λάδι στη φωτιά αυτών των διαφορών;
Το πιο επικίνδυνο μέρος της κοινωνικής πόλωσης είναι ότι οι άνθρωποι αρχίζουν να κρίνουν ο ένας τον άλλον όχι με βάση τις ιδέες τους, αλλά με βάση την ταυτότητά τους.
Κοιτάζουν ποιος λέει κάτι αντί για το τι λέει.
Αμφισβητούν από ποια πλευρά προέρχεται μια ιδέα αντί για το επιχείρημά της.
Και στο τέλος…
Οι συζητήσεις γίνονται ανάμεσα σε ταυτότητες, όχι σε ιδέες.
Τότε η κοινωνία μιλά, αλλά δεν ακούει.
Αντιδρά, αλλά δεν προσπαθεί να καταλάβει.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να εντείνουν αυτήν την ένταση.
Μια φράση που ειπώθηκε χρόνια πριν μπορεί να ξανακυκλοφορήσει με ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων.
Η ιστορία της φράσης χάνεται.
Το πλαίσιο χάνεται.
Μένει μόνο η αντίδραση.
Η δημοσιογραφία είναι η ευθύνη να παρουσιάζει το πλαίσιο πριν διογκώσει την αντίδραση.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να ρωτάμε μόνο «Ποιος είπε τι;»
Αλλά και «Πότε το είπε;»
«Σε ποιο πλαίσιο το είπε;»
«Γιατί ξανασυζητιέται σήμερα;»
Πρέπει να τα ρωτάμε αυτά.
Διότι μερικές φορές…
Μεταξύ της λεξικής σημασίας μιας φράσης και της σημασίας που της αποδίδει ένα έθνος υπάρχει μια ολόκληρη ιστορία.
Αν αγνοήσετε αυτήν την ιστορία, θα εξηγήσετε τις λέξεις, αλλά δεν θα καταλάβετε τους ανθρώπους.
Χειροκρότημα και δικαίωμα δεν είναι το ίδιο!
Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα να χειροκροτήσουμε την τέχνη του Χαλούκ Μπιλγκίνερ.
Ας τον χειροκροτήσουμε.
Ας αναγνωρίσουμε τις επιτυχίες του.
Αλλά το να χειροκροτούμε έναν καλλιτέχνη δεν σημαίνει ότι πρέπει να χειροκροτούμε κάθε του σκέψη.
Το να είσαι διάσημος δεν σημαίνει ότι έχεις πάντα δίκιο.
Το να είσαι καλός ηθοποιός δεν σημαίνει ότι έχεις τον τελευταίο λόγο σε κάθε θέμα.
Και φυσικά…
Το να διαφωνείς με μια ιδέα δεν σημαίνει να φιμώνεις τον άνθρωπο που την εκφράζει.
Η διαφωνία μου δεν αφορά το δικαίωμα του καλλιτέχνη να εκφράζει τις απόψεις του.
Αφορά το πώς αυτή η ιδέα ανταποκρίνεται στη συλλογική μνήμη της κοινωνίας και πώς συζητιέται σήμερα.
Διότι ένας άνθρωπος μπορεί να εκφράσει μια δίκαιη άποψη με τέτοιο τρόπο που…
Να υπονομεύσει την ίδια του τη δικαιοσύνη.
Αλλά με τον ίδιο τρόπο, όσοι κριτικάρουν μια ιδέα αποκομμένη από το πλαίσιο της χάνουν τη δύναμη της κριτικής τους.
Αυτό ισχύει και για τις δύο πλευρές.
Η αξία της κριτικής δεν μετριέται στην ένταση της φωνής, αλλά στη δύναμη των επιχειρημάτων.
Σήμερα είναι Κυριακή… Αυτό ήταν το κείμενό μου!
Η ύπαρξη ενός ανθρώπου δεν είναι υποχρεωτικό να είναι δώρο σε ένα έθνος.
Σωστά.
Αλλά η σχέση που αναπτύσσει κάποιος με την κοινωνία που μεγάλωσε δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση.
Υπάρχει η ταυτότητα.
Υπάρχει η ανάμνηση.
Υπάρχει η ευγνωμοσύνη.
Και βεβαίως, ο καθένας έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για τη ζωή του.
Δεν χρειάζεται να τα αντιπαραθέτουμε.
Το μεγαλείο δεν είναι να υψώνεις τον εαυτό σου…
Αλλά να μην ξεχνάς από πού ήρθες.
Και να θυμάστε…
Μην υποτιμάτε τη μνήμη αυτού του λαού κοιτάζοντας μόνο τις τσέπες του.
Διότι αν προσπαθήσεις να ανέβεις υποτιμώντας την καταγωγή σου…
Μπορεί να υπονομεύσεις και την αξιοπρέπειά σου.
Τα τελευταία μου λόγια δεν απευθύνονται μόνο σε έναν καλλιτέχνη, μια δήλωση ή μια συζήτηση.
Απευθύνονται σε όσους προσπαθούν να ορίσουν τους ανθρώπους αυτής της χώρας μόνο μέσα από τις οικονομικές δυσκολίες, τις πολιτικές επιλογές ή τις αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης…
Μπορείτε να διαβάσετε το πορτοφόλι ενός έθνους.
Αλλά χωρίς να διαβάσετε τη μνήμη του, δεν μπορείτε να το καταλάβετε.
Και το πραγματικό μεγαλείο ενός ανθρώπου δεν μετριέται μόνο από το πόσο ψηλά ανέβηκε…
Αλλά και από το αν ξέχασε ή όχι από πού ξεκίνησε καθώς ανέβαινε.


