Ahmet Aras COP31’de Muğla’nın Su Gerçeğini Anlattı

Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras, COP31 panelinde mikrofonla konuşma yapıyor.

Üç ilçede yaklaşık yüzde 60 su kaybı, kayıpları azaltmak için 63 milyon avroluk proje ve yeni su kaynakları arayışı… Aras’ın uluslararası platformda ortaya koyduğu tablo, yalnızca planlanan yatırımları değil, Muğla’nın yıllardır biriken altyapı sorunlarını ve geleceğini de yeniden düşünmeye davet ediyor.

Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras, 14 Kasım’da Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Konferansı’nda yalnızca yeni yatırımlardan söz etmedi. Muğla’nın su güvenliği konusunda karşı karşıya bulunduğu sorunları da uluslararası finans kuruluşlarının önüne koydu.

Üstelik meselenin belki de en önemli noktasına dikkat çekti: Turizm kentlerinin altyapı ihtiyaçları yalnızca yerleşik nüfuslarına göre hesaplanamaz.

Aras’ın bu yaklaşımı, Muğla’nın yıllardır yaşadığı fakat çoğu zaman birbirinden bağımsız ele alınan sorunlarını aynı çerçevede değerlendirme fırsatı veriyor.

Kuraklık, su kayıpları, turizm, yapılaşma, enerji tüketimi, alternatif kaynaklar ve uluslararası finansman…

Bunlar ayrı ayrı belediye hizmetleri gibi görünebilir. Oysa hepsi aynı sorunun parçaları.

Muğla, sahip olduğu su kaynaklarıyla nasıl bir geleceği karşılamaya hazırlanıyor?

Bu soruyu cevaplayabilmek için önce açıklanan yatırımların büyüklüğünden çok, bu yatırımları gerekli kılan koşullara bakmak gerekiyor.

63 Milyon Avroluk Yatırımdan Daha Fazlasını Anlatan Bir Rakam

Dalaman, Ortaca ve Köyceğiz’de içme suyu kayıplarının yaklaşık yüzde 60 seviyesinde bulunduğu açıklanıyor.

Bu, üzerinde durulması gereken ciddi bir oran.

İlk bakışta şebekeye verilen her 100 birim suyun 60 biriminin toprağa karıştığı düşünülebilir. Ancak su yönetiminde kayıp oranları bu kadar basit hesaplanmıyor.

Fiziksel sızıntıların yanında sayaç hataları, ölçülemeyen tüketim ve faturalandırma eksiklikleri de gelir getirmeyen su miktarına dahil olabiliyor.

Dolayısıyla yüzde 60’lık oranı doğrudan boşa akan su miktarı olarak okumak teknik açıdan doğru değil.

Ancak bu ayrım, tablonun önemini azaltmıyor.

Çünkü ortada yalnızca bir su kaybı değil, üretilen, taşınan ve dağıtılan suyun ne kadarının verimli yönetilebildiği sorunu bulunuyor.

Su kaynağından alınan her metreküp suyun arıtılması, pompalanması, depolanması ve dağıtılması belirli bir enerji ve işletme maliyeti yaratıyor.

Şebekede meydana gelen fiziksel kayıplar, bu maliyetlerin bir bölümünün tüketiciye ulaşmayan su için de üstlenilmesi anlamına geliyor.

Dahası, kaçak nedeniyle ortaya çıkan basınç sorunları ve sık arızalar altyapının işletme yükünü artırabiliyor.

İşte bu yüzden 63 milyon avroluk proje, yalnızca eski boruların yenilenmesinden ibaret değil.

EBRD’nin yayımladığı proje bilgilerinde su hatlarının yenilenmesinin yanında, modern kontrol sistemlerinin kurulması ve bazı noktalarda pompalı iletim yerine yerçekiminden yararlanan sistemlere geçilmesi de öngörülüyor.

Yani su kaybının azaltılmasıyla enerji tüketiminin düşürülmesi aynı yatırımın iki hedefi hâline geliyor.

Muğla’nın su güvenliğinde kazanılacak her verimlilik, yalnızca daha fazla su değil, daha az enerji tüketimi ve daha düşük işletme yükü anlamına da gelebilir.

Bu, yatırımın kamuoyunda en az konuşulan yönlerinden biri.

Asıl önemli olan ise başlangıçtaki yüzde 60 seviyesinin, proje tamamlandığında hangi orana indirilebileceği.

Çünkü büyük yatırımların başarısını açıklanan bütçeleri değil, ölçülebilir sonuçları gösterecek.

Turizm Büyürken Kentin Altyapısı Aynı Hızla Büyüyebiliyor mu?

Ahmet Aras’ın COP31’de gündeme taşıdığı mevsimsel nüfus meselesinin önemi, yalnızca yaz aylarında artan kalabalıktan kaynaklanmıyor.

Ortada çok daha büyük bir planlama sorunu var.

Aras, 26 Ekim 2026’da yayımlanan su kaynaklarına ilişkin kapsamlı değerlendirmesinde Muğla’nın yaklaşık 1 milyon 100 bin yerleşik nüfusuna karşılık, turizm sezonunda hizmet verilen nüfusun 5 milyona ulaşabildiğini belirtiyor.

Bu sayılar resmi nüfus sayımının değil, belediyenin hizmet yüküne ilişkin değerlendirmesinin rakamları. Yine de aradaki fark dikkat çekici.

Başkan’ın aynı açıklamada kullandığı kişi başına günlük 150 litre su tüketimi varsayımı üzerinden hesaplandığında, 1 milyon 100 bin kişinin teorik günlük ihtiyacı 165 bin metreküp.

Beş milyon kişilik nüfus için ise aynı hesap 750 bin metreküpe ulaşıyor.

İki nüfus düzeyi arasında günde 585 bin metreküplük teorik bir ihtiyaç farkı ortaya çıkıyor.

Bu, Muğla’nın gerçek günlük su tüketimini gösteren ölçülmüş bir veri değil. Turizm nüfusu tahmininin ve sabit kişi başı tüketim varsayımının ortaya çıkardığı hesaplama.

Ancak farkın büyüklüğü, Aras’ın uluslararası finans kuruluşlarına yaptığı çağrının neden önemli olduğunu açıklamaya yetiyor.

Çünkü bir belediyenin yılın tamamına yayılan yatırımlarını yalnızca yerleşik nüfus üzerinden değerlendirdiğinizde, yaz aylarında üstlenmek zorunda kaldığı hizmet yükünün önemli bir bölümü hesap dışında kalabiliyor.

Üstelik mesele yalnızca su değil.

Kanalizasyon, atık su arıtma, katı atık toplama, yollar, ulaşım ve diğer kamu hizmetleri de aynı mevsimsel baskıyı taşıyor.

Burada turizmin ekonomik getirisiyle kamusal maliyeti arasındaki ilişki üzerinde düşünmek gerekiyor.

Turizm, Muğla’nın önemli gelir kaynaklarından biri. İstihdam yaratıyor, işletmeleri ayakta tutuyor, ticareti canlandırıyor.

Ancak turizm ekonomisinin yarattığı gelir ile bu ekonominin gerektirdiği altyapı harcamaları aynı kurumların bütçelerinde toplanmıyor.

Bir işletmenin elde ettiği kazanç, belediyenin yapmak zorunda kaldığı yeni içme suyu hattını kendiliğinden finanse etmiyor.

Benzer şekilde, ikinci konutların ekonomik değeriyle bunların oluşturduğu dönemsel altyapı ihtiyacı da ayrı ayrı hesaplanmak zorunda.

Dolayısıyla mesele turizmin büyüyüp büyümemesi değil, büyümenin altyapı maliyetinin nasıl hesaplandığı ve nasıl karşılandığıdır.

Aras’ın uluslararası finansman modellerine ilişkin çağrısı tam da bu noktada anlam kazanıyor.

Fakat aynı yaklaşımın merkezi bütçe, yerel yatırım planları ve turizm politikaları bakımından da ele alınması gerekiyor.

Muğla’nın Su İhtiyacı Artarken Yeni Su Üretmek Tek Başına Yeterli mi?

Bodrum ve Milas için gündemde bulunan Ekinanbarı Projesi, yılda yaklaşık 20 milyon metreküp ilave su sağlama hedefiyle hazırlanıyor.

Bu miktar yılın tamamına eşit dağıtıldığında günlük ortalama yaklaşık 55 bin metreküpe karşılık geliyor.

Önemli bir ilave kapasite.

Ancak yeni su kaynaklarını değerlendirirken yalnızca üretilecek su miktarına bakmak yeterli değil.

Üretimin enerji ihtiyacı, arıtma maliyeti, suyun yerleşim alanlarına taşınması ve tesisin çevresel etkileri de toplam hesabın parçaları.

Tuzlu suyun arıtılması teknolojik olarak mümkün olsa da, kaynağın niteliğine ve kullanılan yönteme bağlı olarak önemli miktarda enerji tüketimi ve yoğun tuzlu atık yönetimi gerektirebiliyor.

Bu nedenle böyle bir yatırımın uzun vadeli ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği de en az üretim kapasitesi kadar önem taşıyor.

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir başka nokta var.

Yeni su üretmek ve mevcut suyu korumak birbirinin alternatifi değil.

Bir yandan yeni kaynaklar geliştirirken diğer yandan şebeke kayıplarının azaltılması, tüketimin verimli hâle getirilmesi ve arıtılmış suyun yeniden kullanılması gerekiyor.

Nitekim MUSKİ’nin açıklamalarında bu alanlarda da çalışmalar yürütüldüğü görülüyor.

Bu yaklaşımın sonuçları, ilerleyen yıllarda yalnızca yeni tesislerin açılmasıyla değil; üretilen suyun ne kadarının tüketiciye ulaştığı, ne kadarının yeniden kullanıldığı ve bunun hangi maliyetle sağlandığı üzerinden de değerlendirilmeli.

Aslında Bir Su Değil, Enerji ve Finansman Hesabı da Yapılıyor

Muğla’nın su yatırımlarına ilişkin belgeler incelendiğinde dikkat çeken bir başka ayrıntı, uluslararası finansmanın niteliği.

EBRD proje kayıtlarında MUSKİ’ye 52,9 milyon avroya kadar kredi ile Temiz Teknoloji Fonu’ndan 10 milyon avroya kadar uygun koşullu eş finansman öngörülüyor.

İhale duyurusunda ise projenin tahmini toplam değeri 63,15 milyon avro olarak yer alıyor.

Bu ayrıntı önemli.

Çünkü uluslararası finansmanla gerçekleştirilen bir yatırımın tamamı karşılıksız destek anlamına gelmiyor. Kredi, hibe ve uygun koşullu finansman farklı araçlar.

Bunların her birinin kamu bütçesi üzerindeki etkisi de farklı.

Bir su altyapısı yatırımında asıl ekonomik değerlendirme, yalnızca ilk inşaat maliyetiyle yapılamaz.

Boruların kullanım ömrü, pompaların elektrik tüketimi, bakım ve onarım giderleri, geri ödeme koşulları ve sistemin gelecekteki verimliliği birlikte hesaplanmalı.

Örneğin daha az enerji tüketen bir iletim sisteminin başlangıç yatırım maliyeti yüksek olabilir. Ancak uzun yıllar boyunca sağlayacağı enerji tasarrufu, toplam işletme maliyetini azaltabilir.

Aynı şekilde kayıpların düşürülmesi, yeni su üretme ihtiyacını belirli ölçüde azaltabilir veya yeni kapasite gereksinimini ileri bir tarihe taşıyabilir.

Bu nedenle 63 milyon avroluk projeye yalnızca harcanacak para olarak bakmak eksik olur.

Asıl hesap, bu yatırımın Muğla’ya önümüzdeki yirmi ya da otuz yılda ne kadar su, enerji ve işletme tasarrufu sağlayacağıdır.

Böyle bir hesap kamuoyuyla paylaşıldığında yatırımın büyüklüğü kadar ekonomik karşılığı da anlaşılabilir hâle gelecektir.

Muğla’nın Gözden Kaçan Bir Başka Su Kaynağı: Kullanılmış Su

Su güvenliği tartışmalarında çoğunlukla barajlar, kuyular, doğal kaynaklar ve yeni arıtma tesisleri konuşuluyor.

Oysa Muğla’nın mevcut altyapısında değerlendirilmesi gereken başka bir potansiyel daha var: Arıtılmış atık su.

Ahmet Aras’ın 26 Ekim tarihli değerlendirmesinde Muğla’da 32 atık su arıtma tesisi bulunduğu, bunların günlük toplam kapasitesinin yaklaşık 320 bin metreküpe ulaştığı ve 2025 yılında yaklaşık 55 milyon metreküp atık suyun arıtıldığı belirtiliyor.

Bu 55 milyon metreküpün tamamının yeniden kullanılabilecek nitelikte olduğunu söylemek mümkün değil. Yeniden kullanım için gerekli arıtma standartları, tesislerin konumları, iletim altyapısı ve kullanım alanları ayrıca değerlendirilmeli.

Ancak rakam, üzerinde çalışılabilecek potansiyelin büyüklüğünü gösteriyor.

Park ve bahçelerin sulanmasında, uygun tarımsal faaliyetlerde ve içme suyu kalitesi gerektirmeyen bazı işletme süreçlerinde arıtılmış sudan yararlanılması, temiz su kaynakları üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Burada önemli bir düşünce değişikliğine ihtiyaç var.

Kullanılmış su, her durumda ekonomik değerini yitirmiş su değildir.

Uygun şekilde arıtıldığında, yeniden kullanılabilecek bir kaynak hâline gelebilir.

Bu yüzden Muğla’nın su geleceği yalnızca yeni su bulma kapasitesine değil, kullandığı suyu hangi ölçüde yeniden değerlendirebildiğine de bağlı.

Datça’nın Geleceği de Aynı Hesabın İçinde

Muğla’nın su politikasını yalnızca Bodrum, Milas, Dalaman, Ortaca veya Köyceğiz üzerinden değerlendirmek yeterli değil.

Datça gibi yarımada coğrafyasına sahip, yaz aylarında dönemsel nüfusu artan, tarım ve turizmin aynı doğal kaynakları paylaştığı ilçeler açısından da su güvenliği uzun vadeli planlamanın merkezinde bulunmalı.

Datça’da bugün kullanılan suyun miktarı kadar, on yıl sonra ihtiyaç duyulacak miktarın da bilinmesi gerekiyor.

Mevcut kaynaklar hangi nüfus ve tüketim koşullarını karşılayabiliyor?

Yaz aylarıyla kış ayları arasındaki tüketim farkı ne kadar?

Şebekedeki gerçek ve idari kayıpların oranı nedir?

Yeni konutların, turizm tesislerinin ve tarımsal faaliyetlerin gelecekte oluşturacağı talep nasıl hesaplanıyor?

Bunlar bir kurumu veya kişiyi hedef alan sorular değil.

Bir ilçenin geleceğini planlayabilmek için cevaplanması gereken temel sorular.

Çünkü yeni yapılaşma alanları belirlenirken yolların, otoparkların ve elektrik altyapısının düşünülmesi ne kadar doğalsa, o yapılara yıllarca su sağlayacak kaynakların da aynı planın içinde bulunması gerekir.

Datça’nın geleceği açısından asıl mesele, yalnızca bugünkü su ihtiyacını karşılamak değil; doğal kaynakların gelecek kuşaklar için de yeterli kalmasını sağlayacak bir denge kurmak.

Bu bakımdan Muğla’nın bütün ilçeleri için karşılaştırılabilir su bütçelerinin hazırlanması, mevsimsel tüketim ve kayıp oranlarının düzenli açıklanması önemli bir adım olabilir.

Bir Kentin Büyüme Sınırını Kim Belirler?

Bütün bu rakamlar bizi su yönetiminin ötesindeki bir soruya götürüyor.

Bir kentin büyüme kapasitesi yalnızca imar planlarının izin verdiği yapılaşma miktarıyla mı belirlenir?

Yoksa o kentte yaşayanların ihtiyaçlarını karşılayabilecek doğal kaynaklar da büyümenin sınırlarını belirlemeli midir?

Bu soru yalnızca Muğla’ya özgü değil.

Bütün dünyada iklim değişikliğiyle birlikte su, enerji, gıda ve kentleşme politikaları giderek daha fazla birbirine bağlanıyor.

Bir bölgede yeni turizm yatırımlarının planlanması ekonomik bir karar olabilir. Fakat o yatırımların ihtiyaç duyacağı suyun nereden, hangi maliyetle ve ne kadar süreyle sağlanacağı da aynı kararın parçası olmak zorunda.

Yatırımın gerçekleştiği gün ortaya çıkan ekonomik kazanç ile yirmi yıl boyunca devam edecek altyapı yükü farklı zaman dilimlerinde oluşuyor.

Bugün verilen kararların maliyeti bazen yıllar sonra ortaya çıkıyor.

Bu nedenle su kaynaklarını korumak yalnızca çevre politikası değil, aynı zamanda ekonomik planlama ve kuşaklar arası sorumluluk meselesi.

Muğla’nın büyümesiyle su güvenliğinin birbirini destekleyebilmesi, bu ilişkinin bilimsel veriler üzerinden kurulmasına bağlı.

COP31’de Anlatılanların Muğla’daki Karşılığı

Ahmet Aras’ın COP31’de ortaya koyduğu tablo, Muğla açısından önemli bir tartışma zemini oluşturuyor.

Su kayıplarının azaltılması, alternatif kaynakların geliştirilmesi, arıtılmış suyun yeniden kullanılması ve turizm kentlerine uygun finansman modellerinin oluşturulması aynı su güvenliği politikasının parçaları.

Ancak bütün bu çalışmaların ortak bir hedefe bağlanması gerekiyor.

Muğla’nın gelecekte ne kadar suya ihtiyaç duyacağı, ne kadar suya sahip olabileceği ve bu iki rakam arasındaki dengenin nasıl kurulacağı.

Büyükşehir Belediyesi’nin üzerinde çalıştığını açıkladığı içme suyu ve atık su master planları, bu bakımdan önemli bir fırsat.

Bu çalışmaların ilçe ölçeğinde hedefler, yatırım takvimleri, kayıp azaltma oranları, kaynak projeksiyonları ve maliyet hesaplarıyla kamuoyunun değerlendirmesine sunulması, su politikasını günlük tartışmaların ötesine taşıyabilir.

Üstelik böyle bir yaklaşım, yalnızca belediyenin değil; merkezi yönetimin, turizm sektörünün, tarımsal üreticilerin ve vatandaşların da sorumluluklarını daha görünür kılar.

Çünkü su güvenliği, bir belediyenin tek başına çözebileceği kadar dar bir konu değil.

Ve artık yalnızca kuraklık yaşandığında hatırlanabilecek kadar uzak bir tehlike de değil.

Ahmet Aras, Muğla’nın su gerçeğini COP31’de uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı.

Bu konuşmanın asıl değeri, ilerleyen yıllarda açıklanan projelerin ne ölçüde hayata geçtiği ve kent yaşamında hangi sonuçları doğurduğuyla daha iyi anlaşılacak.

Muğla’nın geleceğini belirleyecek olan yalnızca ne kadar yeni su bulacağı değil, elindeki suyla nasıl bir kent kurmayı tercih edeceğidir.

Çünkü bir kentin gerçek zenginliği, yalnızca bugün ürettikleriyle değil, gelecek kuşaklara tüketmeden bırakabildikleriyle de ölçülür.