Geçersiz ve Gizemli Anket Polemiği. Bilim mi, Manüplasyon mu?
Datça’da Belediye Başkanı Aytaç Kurt’un performansına ilişkin olduğu konuşulan telefon anketlerini kim yaptırıyor? Belediye başkanının başarısı nasıl ölçülür? Bilimsel bir kamuoyu araştırmasında hangi kriterler aranır?
Telefon anketlerinin güvenilirliğini, araştırma şirketlerinin sorumluluğunu ve olası kamu harcamalarına ilişkin şeffaflık sorularını ele aldık. Araştırmayı kimin yaptırdığı ise henüz doğrulanmış değil.
Bir belediye başkanının performansını ölçmek kolay iş değildir.
Hele ki Datça gibi kendine özgü sosyal, ekonomik ve demografik yapısı bulunan bir ilçede…
Balıkçısından sokakları süpürenine, işletmecisinden belediye başkanına kadar kimsenin sıradan olmadığı bir yerde…
Üstelik Hakan da var!
Hiç benziyor mu diğerlerine?
Şimdi birileri telefonun ucundan Datça’nın nabzını tuttuğunu düşünüyorsa, önce o nabzı nasıl ölçtüğünü açıklamak zorunda.
Çünkü kamuoyu araştırması başka şeydir.
Telefonla kamuoyu yoklamak başka.
Hele ki bilimsel araştırma görüntüsü altında kamuoyunu yönlendirmeye kalkışmak, bambaşka bir meseledir.
Kaldı ki, bu telefon anketleri etrafında oluşan tartışmayı bir sosyal medya sayfasında da ciddi ciddi takip ediyoruz.
İnsan ister istemez soruyor:
Ortada gerçekten bilimsel bir araştırma mı var, yoksa henüz yöntemi bile açıklanmamış bir anket üzerinden kamuoyu algısı mı oluşturuluyor?
☆☆☆
S on günlerde Datça’da ilginç bir konu konuşuluyor. Yıllarını Datça’da harcamış Gazeteci Sedat Kaya da paylaşmış konuyu..
Telefon anketleri…
Kim yapıyor?
Kim yaptırıyor?
Kimin adına yapılıyor?
Kaç kişi aranıyor?
Hangi sorular soruluyor?
Bilen var mı?
Belediye Başkanı Aytaç Kurt’un görev dönemine ilişkin değerlendirmelerin konuşulduğu bir süreçte, bu telefon aramalarının neyi ölçmeye çalıştığı da merak konusu.
Aytaç Kurt yolun yarısını 22 gün geçmişken mi?
Ortada kamuoyuna açıklanmış bir araştırma yöntemi, örneklem bilgisi ve soru formu yoksa, ortada bilimsel olarak doğrulanabilir bir sonuç da yoktur.
Ama mesele yalnızca bu değil.
Mesele, bir belediye başkanının performansının nasıl ölçülebileceği.
Çünkü bu iş, telefonda birkaç tuşa basmakla ya da 3 soruyla olacak iş değil.
Bir Belediye Başkanını Ölçmek İçin Önce…
Datça’yı Tanıyacaksınız!
Datça’yı tanıyor musunuz?
Yalnızca Cumhuriyet Meydanı’nı, İskele Mahallesi’ni, limanı, sahili değil…
Mesudiye’yi, Yaka’yı, Yazı’yı, Sındı’yı, Kızlan’ı, Karaköy’ü, Hızırşah’ı, Reşadiye’yi…
Yazın nüfusu katlanan, kışın başka bir yaşama dönen Datça’yı.
Tanıyor musunuz?
Turizmle geçinen esnafı, toprağıyla uğraşan çiftçiyi, emekliyi, çalışanı, genci, kadını, öğrenciyi…
Yılın on iki ayını burada geçirenlerle yalnızca yaz aylarında gelenlerin farklı beklentilerini…
Tanıyor musunuz?
Çünkü Datça’da belediye hizmetlerinden memnuniyeti ölçmek istiyorsanız, önce kimin hangi hizmetten, hangi nedenle memnun olduğunu anlamak zorundasınız.
Bir mahallede yol sorunu vardır.
Diğerinde su.
Bir başkasında ulaşım.
Kimisi temizlikten şikâyetçidir, kimisi imar uygulamalarından.
Kimisi belediye başkanını sever ama belediyenin hizmetlerini yetersiz bulur.
Kimisi siyasi olarak desteklemez ama yapılan hizmeti takdir eder.
Bilimsel araştırma, bu farklılıkları birbirinden ayırabildiği ölçüde anlam kazanır.

Belediye Başkanını ölçmek için Bilimsel Bir Anketin Asgari Şartları!
Hiç mi merak edip sorgulamazsınız…
Bir belediye başkanının görev performansını kapsamlı biçimde değerlendirdiğinizi iddia ediyorsanız, araştırmanızın şu kriterleri karşılaması gerekir:
Demografik temsil
Yaş, cinsiyet, eğitim, meslek ve diğer toplumsal özelliklerin araştırmada nasıl temsil edildiği açıklanmalıdır.
Mahalle temsiliyeti
Datça’nın farklı mahalleleri, nüfusları ve yerleşim özellikleri dikkate alınmalıdır.
Katılımcı seçimi
Telefon numaralarının nereden elde edildiği, katılımcıların hangi yöntemle seçildiği ve örneklemin nasıl oluşturulduğu bilinmelidir.
Mevsimsel nüfus farklılıkları
Sürekli yaşayanlarla dönemsel yaşayanların görüşleri, araştırmanın hedef kitlesine göre doğru biçimde ele alınmalıdır.
Hizmet performansı
Temizlik, yol, ulaşım, çevre, sosyal hizmetler, belediyenin sorumluluğundaki altyapı ve diğer hizmet alanları birbirinden ayrılmalıdır.
İmar ve kentleşme:
Planlama, yapılaşma, kırsal alanların korunması ve belediyenin yetki alanındaki uygulamalar değerlendirilmelidir.
Yerel ekonomi
Turizm, esnaf, tarım ve mevsimsel ekonomik sorunlara ilişkin beklentiler araştırılmalıdır.
Çevre politikaları
Kıyılar, doğal alanlar, atık yönetimi ve sürdürülebilirlik konularındaki belediye performansı ölçülmelidir.
Yönetim anlayışı
Şeffaflık, hesap verebilirlik, vatandaşla iletişim ve yönetime katılım ayrı başlıklarda incelenmelidir.
Kriz yönetimi
Olağanüstü durumlarda belediyenin hazırlığı, müdahale kapasitesi ve iletişimi değerlendirilmelidir.
Siyasi tercih ve hizmet memnuniyeti
Belediye başkanının kişisel beğenilirliği, siyasi destek oranı ve belediye hizmetlerinden duyulan memnuniyet birbirine karıştırılmamalıdır.
Tarafsız soru tasarımı
Sorular yönlendirici olmamalı; yanıt seçenekleri dengeli hazırlanmalı, kararsız veya fikri olmayan katılımcılar da hesaba katılmalıdır.
İstatistiksel güvenilirlik
Örneklem büyüklüğü, seçim yöntemi, belirsizlikler, varsa ağırlıklandırma ve hata payı açıklanmalıdır.
Yanıtlamama sorunu
Kaç kişinin arandığı, kaçının telefonu açmadığı, kaçının görüşmeyi reddettiği ve kaçının anketi yarıda bıraktığı bilinmelidir.
Araştırmanın şeffaflığı
Araştırmayı yaptıran, uygulayan, finanse eden kurumlar; saha tarihleri, soru formu ve yöntem raporu kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
Bunlar birer süs değil. Araştırmanın bilimsel güvenilirliğini değerlendirmek için gerekli temel başlıklar.
Üstelik bunların hepsini yerine getirseniz bile, bir ilçenin bütün gerçekliğini tek bir anketle açıklayamazsınız.
Çünkü anket, toplumsal gerçekliğin kendisi değil; onu belirli yöntemlerle anlamaya çalışan bir ölçüm aracıdır.
Telefonun Ucundaki Büyük Mesele!
Diyelim ki bütün bu konuları araştırmaya karar verdiniz.
Güzel.
Soruları hazırladınız.
Mahalleleri belirlediniz.
Örneklemi oluşturdunuz.
Belediye hizmetlerini tek tek ayırdınız.
Siyasi eğilimleri, yönetim memnuniyetini, yerel ekonomiyi, çevreyi, imarı, ulaşımı değerlendireceksiniz.
Peki…
Kaç soru soracaksınız?
On mu?
Yirmi mi?
Otuz mu?
Bu kadar farklı konuyu birkaç soruya sığdırırsanız ne kadar derinlik elde edeceksiniz?
Hakan bunu kabul eder mi?
Datça’yı tanıyorsan Hakan kim, diye sormazson mesela?
Soruları çoğaltırsanız görüşme ne kadar sürecek?
Beş dakika mı?
On dakika mı?
On beş dakika mı?
Şimdi esas soruya geldik.
Datça’da hiç tanımadığı birinin telefonuna 15 dakika ayıracak kaç kişi bulacaksınız?
Hadi buldunuz.
O insanlar Datça’nın bütününü temsil ediyor mu?
Telefonu açmayanlar?
Görüşmeyi reddedenler?
Üçüncü soruda kapatanlar?
İşi olanlar?
Denizde olanlar?
Tarlada çalışanlar?
Dükkânında müşterisine yetişmeye çalışanlar?
Onların görüşleri ne olacak?
Bilimsel araştırmanın en ciddi sorunlarından biri tam da şudur: Cevap verenlerle vermeyenlerin sistematik olarak farklılaşması.
Yani telefonun ucunda sabırla sizi dinleyenlerin düşüncelerini, telefonu kapatanların da düşüncesiymiş gibi kabul edemezsiniz.
Elbette telefonla bilimsel araştırma yapılabilir. Kısa bir anket de doğru tasarlanmışsa geçerli sonuçlar verebilir.
Ama kısa bir telefon anketiyle yalnızca birkaç belirli konuyu ölçmek başka, Datça’nın bütün yerel yönetim performansını ölçtüğünüzü ileri sürmek bambaşka bir iddiadır.
İşte o iddianın bilimsel karşılığını görmek isteriz.
Bu Anketi Kim Yaptırıyor?
Şimdi gelelim en basit soruya…
Bu araştırmayı kim yaptırıyor?
Bir siyasi parti mi?
Bir belediye mi?
Bir araştırma şirketi mi?
Bir kişi mi?
Başka bir kurum mu?
Araştırmanın amacı nedir?
Belediye hizmetlerinden memnuniyeti ölçmek mi?
Başkanın kişisel beğenilirliğini öğrenmek mi?
Yoksa olası bir seçimde siyasi tercihleri belirlemek mi?
Bunlar birbirinden tamamen farklı araştırma konularıdır.
Birbirine karıştırıldığında, ortaya çıkan rakamlar bilimsel görünse bile yanıltıcı yorumlara kapı açabilir.
Üstelik bir araştırmanın taraflı olup olmadığını yalnızca kimin yaptırdığı belirlemez. Asıl belirleyici olan araştırma tasarımı, uygulama yöntemi, veri analizi ve raporlamanın denetlenebilir olmasıdır.
Dolayısıyla kimsenin niyetini okumaya gerek yok.
Yöntemi açıklasınlar…
Soruları açıklasınlar.
Kaç kişiye ulaştıklarını açıklasınlar.
Örneklemi nasıl oluşturduklarını açıklasınlar.
Kaç kişinin görüşmeyi reddettiğini açıklasınlar.
Varsa araştırma raporunu yayımlasınlar.
Biz de bakalım.
Belki gerçekten ciddi bir çalışma yapılmıştır.
Belki de değildir.
Bunu belirlemenin yolu dedikodu değil, bilimsel şeffaflıktır.
Datça’nın Nabzını Ölçmek İsteyenler Önce Saatlerini Ayarlasın!
Datça’yı anlamak kolay değildir.
Bu ilçenin kendine özgü bir yaşam kültürü vardır.
İnsanların belediyeden beklentileri de, siyasete bakışları da, yaşadıkları mahalleye ve hayat koşullarına göre değişir.
Bütün bunları öğrenmek emek ister.
Zaman ister.
Saha çalışması ister.
Onuda biz yapıyoruz, çayını içmediğimiz köy, mahalle kalmadı…
İyi hazırlanmış sorular, doğru seçilmiş katılımcılar, dikkatli analizler ister.
Ve hepsinden önemlisi, araştırdığınız topluma saygı ister.
O nedenle Datça halkının önüne bir gün birtakım anket yüzdeleri konulursa, önce şu soruyu sormakta yarar var:
Bu rakamların arkasında hangi bilimsel yöntem var?
Çünkü açıklanmayan yöntem, doğrulanamayan örneklem ve bilinmeyen sorularla üretilen sonuçları sorgusuz sualsiz kabul etmek zorunda değiliz.
Bir telefon görüşmesi Datça’nın sesini duyabilir. Ama o sesin bütün Datça’yı temsil ettiğini söylemek için çok daha fazlası gerekir.
Datça’nın çok sevdiğim bir sözü vardır.
“Acelen varsa ne işin var Datça’da?”
Şimdi telefonun ucunda aceleyle Datça’nın belediye başkanını, belediye hizmetlerini ve siyasi geleceğini ölçmeye çalışanlara da aynı soruyu soralım:
Bu kadar aceleniz varsa, ne işiniz var Datça’da?
Önce akademik araştırma hazırlığınızı yapın.
Sonra yönteminizi açıklayın.
Ardından sonuçlarınızı konuşalım.
Çünkü Datça’nın geleceği, kimin kimi kaç dakika telefonda tuttuğundan biraz daha ciddi bir meseledir.
Çömezlik, kurnazlık, sinsilik kabul edilmez…
Eyvah bi ihtimal daha mo var?!
Ya Bu Anketi Belediye Başkanı Yaptırıyorsa?
İşte o zaman vay hâline!
Açık söyleyeyim, gerçekten vay hâline!
Sayın Başkan, kimlerle çalışıyorsunuz?
Hangi ajans?
Hangi PR şirketi?
Kim önerdi bu yöntemi?
Kim ikna etti sizi?
Hangi araştırma şirketi, hangi bilimsel yöntemle Datça’nın nabzını tutacağını söyledi?
Araştırmanın bir sözleşmesi var mı?
Varsa bedeli ne kadar?
Faturayı kim kesti?
Ödemeyi kim yaptı?
Belediye bütçesinden mi karşılandı, kişisel veya siyasi bir bütçeden mi?
Bunların hiçbiri bugün için bildiğimiz şeyler değil. Ama anketin belediye başkanı tarafından yaptırıldığı ortaya çıkarsa, sorulması gereken sorular tam da bunlar.
Ve asıl mesele…
Bir belediye başkanının kendi performansını ölçtürmesinde yanlış olan ne?
Hiçbir şey!
Hatta doğru yöntemle yapılmış ciddi bir araştırma, yöneticinin eksiklerini görmesi için son derece değerli olabilir.
Ama yanlış kurgulanmış, bilimsel niteliği tartışmalı bir araştırma, başkana yol göstermek yerine onu yanlış yönlendirebilir.
Daha kötüsü, araştırmanın kendisi siyasi tartışmanın konusu hâline gelebilir.
O zaman Datça’da ne konuşulur?
Belediyenin hizmetleri mi?
Vatandaşın sorunları mı?
Yoksa anketi kimin yaptırdığı, kime ne kadar ödendiği, hangi danışmanın ne önerdiği mi?
İşte buna siyasette kendi gündemini kendi eliyle kaybetmek denir.
Bir de merak ediyorum…
Böyle bir çalışma gerçekten başkana önerildiyse, önerenler bunun doğurabileceği tartışmaları da hesaba kattılar mı?
Yoksa o hesabı da yapay zekâya mı yaptırdılar?
Hazır fırsat vermişken…
İnsanın bindiği dalı nasıl itinayla keseceğini de yapay zekâya sormuş olabilirler!
Ama yapay zekâyı suçlamayalım.
Sonuçta o da kendisine verilen soruya cevap veriyor.
Asıl mesele, soruyu kimin sorduğu ve verilen cevaba kimin inandığı.
☆☆☆
KeyifliAI Sonuçları :
Datça’da Belediye Başkanı Aytaç Kurt’un performansına ilişkin olduğu konuşulan telefon anketlerinin kim tarafından yaptırıldığı henüz doğrulanmış değil. Araştırmayı hangi şirketin yürüttüğü, kimin finanse ettiği, kaç kişiyle görüşüldüğü ve hangi bilimsel yöntemin kullanıldığı açıklanmalıdır. Keyifli Datça yazarı Oktay Bala, bu soruları kamuoyu araştırmalarında şeffaflık ve güvenilirlik açısından ele alıyor.
Bir belediye başkanının başarısını ölçmek için mahalle temsiliyeti, yaş ve nüfus dağılımı, belediye hizmetleri, çevre, ulaşım, imar, yerel ekonomi, şeffaflık ve vatandaş memnuniyeti gibi başlıklar uygun yöntemlerle değerlendirilmelidir. Telefonla yapılan anketler bilimsel olabilir; ancak katılımcıların nasıl seçildiği, kaç kişinin yanıt vermediği, soruların tarafsızlığı ve istatistiksel belirsizlikler açıklanmadan araştırmanın güvenilirliği doğrulanamaz. Kısa bir telefon görüşmesiyle Datça’nın bütün yerel yönetim gerçekliğinin ölçüldüğü iddiası ayrıca sorgulanmalıdır.
Datça’da konuşulan telefon anketlerini Belediye Başkanı Aytaç Kurt’un yaptırdığına veya araştırmanın belediye bütçesinden finanse edildiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Eğer araştırma kamu kaynaklarıyla yaptırılmışsa araştırmayı gerçekleştiren şirketin kimliği, sözleşme bedeli, ödeme ve satın alma süreçleri mevzuat çerçevesinde sorgulanabilir. Bir belediye başkanının performans araştırması yaptırması tek başına yanlış değildir. Önemli olan araştırmanın bilimsel güvenilirliği, finansmanının şeffaflığı ve sonuçların doğru yorumlanmasıdır.





